De Orgelvriend - nr. 1 (Januari 2008)

William Byrd, Clarifica me

Het orgel van Oosthuizen (N.H) werd tot voor kort gezien als een instrument uit 1521. Naar aanleiding van de laatste fase van een restauratie in 2003 - door de firma Flentrop - werd het aan een uitgebreid onderzoek onderworpen. Het blijkt nu dat we het orgel moeten beschouwen als een zeventiende-eeuws instrument met pijpwerk uit vroeger jaren 'geassembleerd' door Pieter Bakkker, die tevens de maker was van het orgel (1671) in de Bonifatiuskerk te Medemblik. De kast, windlade en klavier zijn mogelijk nog vroeg zestiende-eeuws en waarschijnlijk van het oorspronkelijke Oosthuizer orgel.
De componist William Byrd (1540-1623) kreeg als kind reeds zijn muzikale opleiding aan (waarschijnlijk) de Chapel Royal, waar hij zanger was en tevens klavieronderricht kreeg van Thomas Tallis. Byrd behoorde tot de generatie componisten als Monteverdi, Frescobaldi en Sweelinck die nieuwe wegen insloegen. Byrd kan als grondlegger gelden voor de 'Engelse klavierschool'.
Léon Berben brengt Byrd en het Oosthuizer orgel samen in een uiterst fraai gespeeld programma.
De cd kreeg onlangs twee prijzen: in Frankrijk een Diapason d'Or en in Duitsland de Preis der deutschen Schallplatten Kritik.
We horen ondermeer tweemaal een typische Engelse Ground, ciacona zouden wij zeggen en een In nomine. Ook dat laatste is typical English: een melodie ontleend aan het Gloria tibi Trinitatis, dat al dan niet met een kleine verandering werd geschreven voor een consort, of klavierinstrument. Naast onder andere een stévige Fantasia horen we een kalmere die heel Sweelinck-achtig klinkt. Er staan ook twee zeventiende-eeuwse tophits op deze cd, in een bewerking van Byrd: The Queen's Alman en Lachrymae Pavan. In de melodie van eerstgenoemde horen wij die van Gezang 126 (LvdK), Von Gott will ich nicht lassen. De oorspronkelijke versie van de fraaie melodie ligt in Italië met het lied La Monica. De andere 'meefluiter' komt uit Engeland zelf, van Dowlands Flow my tears.
Berben gaat uiterst fijnzinnig en gedreven met de muzikale materie om. Door de aanwezigheid van een Bourdon 16 vt kan het ook vaak robuust klinken. De eerste bewerking van Clarifica wordt in een 4-voetsligging gespeeld, de tweede met 8 + 4 vt klinkt wat aangenamer. Berben vertelde - desgevraagd - dat hij de cd eveneens Clarifica (van het werkwoord Clarificare = verheerlijken) heeft genoemd om een aardige titel te hebben.
Evenals bij een vorige productie - orgel Tangermünde - laat een grafisch vormgever het orgel er op het cd-doosje wat ongebruikelijk bijstaan.

Dirk Molenaar